
Αγία Σουσανίκη
Έξι χρόνια οι αλυσίδες βάραιναν το σώμα της, όμως δεν υπέταξαν την ψυχή της. Από τη Σουσανίκη πήραν την ελευθερία, την οικογενειακή γαλήνη και τέλος τη ζωή, δεν μπόρεσαν όμως να την αναγκάσουν να αρνηθεί τον Χριστό. Η φυλακή έγινε για εκείνη τόπος προσευχής, και το μαρτύριο πνευματική νίκη. Πέρασαν αιώνες, όμως η σταθερότητά της μας θυμίζει ακόμη ότι το σώμα μπορεί να υποδουλωθεί, η ψυχή όμως ποτέ.
- Μνήμη
- 28 Αυγούστου (10 Σεπτεμβρίου)
Η Αγία Σουσανίκη, μία από τις αρχαιότερες και εξέχουσες μάρτυρες της Εκκλησίας της Γεωργίας, είναι λαμπρό παράδειγμα ακλόνητης πιστότητας στον Χριστό, πνευματικής σταθερότητας και αυτοθυσίας. Έζησε τον 5ο αιώνα, στη δύσκολη εκείνη εποχή κατά την οποία το Κάρτλι βρισκόταν υπό την ισχυρή πολιτική και θρησκευτική πίεση της Σασανιδικής Περσίας. Την περίοδο αυτή η υπεράσπιση της χριστιανικής πίστης σήμαινε συχνά όχι μόνο πνευματική αλλά και πολιτική αντίσταση. Η Σουσανίκη προτίμησε τα βασανιστήρια, τη φυλάκιση και τελικά τον θάνατο από την άρνηση του Χριστού, και γι' αυτό το όνομά της φυλάσσεται επί αιώνες με ιδιαίτερη τιμή στη χριστιανική μνήμη της Γεωργίας.
Η Αγία Σουσανίκη, της οποίας το όνομα απαντά και ως Βαρντένι ή Βαρντανούς, γεννήθηκε στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα. Ήταν θυγατέρα του ονομαστού Αρμένιου στρατηγού και υπερασπιστή της χριστιανικής πίστης Βαρντάν Μαμικονιάν. Ο πατέρας της αντιτάχθηκε στη διάδοση του ζωροαστρισμού από τη σασανιδική εξουσία στους Αρμενίους και στους άλλους χριστιανικούς λαούς του Καυκάσου και σκοτώθηκε το 451 στη μάχη του Αβαράιρ.
Ο Βαρντάν Μαμικονιάν έγινε στη χριστιανική Ανατολή υπερασπιστής της πίστης, και η Σουσανίκη, αναθρεμμένη σε μια τέτοια οικογένεια, αφομοίωσε από παιδί τη χριστιανική διδασκαλία. Η πίστη δεν ήταν γι' αυτήν μόνο οικογενειακή παράδοση: αργότερα, όταν βρέθηκε μπροστά στη βαρύτερη δοκιμασία της ζωής της, αυτή ακριβώς η πιστότητα στον Χριστό έγινε το θεμέλιο των αποφάσεών της.
Η Σουσανίκη παντρεύτηκε έναν από τους ισχυρούς άρχοντες του Κάρτλι, τον πιτιάχση Βαρσκέν. Ζούσαν στο Τσουρτάβι και απέκτησαν τέσσερα παιδιά. Ο Βαρσκέν ήταν πρόσωπο με σημαντική πολιτική εξουσία και είχε στενές σχέσεις με τη Σασανιδική Περσία.
Στην αρχή ο Βαρσκέν ήταν χριστιανός, αργότερα όμως, για να ενισχύσει την πολιτική του θέση, επισκέφθηκε τον σάχη της Περσίας Περόζη Α΄. Εκεί αρνήθηκε τον χριστιανισμό και δέχθηκε τον μασδαϊσμό, δηλαδή τον ζωροαστρισμό. Η απόφαση αυτή δεν είχε μόνο προσωπική θρησκευτική σημασία. Ο Βαρσκέν προσέγγισε την περσική εξουσία και υποσχέθηκε επίσης ότι, όταν θα επέστρεφε στην πατρίδα του, θα έφερνε και την οικογένειά του στη νέα πίστη.
Όταν η Σουσανίκη έμαθε την αποστασία του συζύγου της, αυτό δεν ήταν γι' αυτήν μια απλή διαφωνία μεταξύ συζύγων. Θεωρούσε την πράξη του Βαρσκέν προδοσία του Χριστού. Η Σουσανίκη άφησε το ανάκτορο, κατέφυγε με τα παιδιά της στην εκκλησία και δόθηκε στην προσευχή ενώπιον του Θεού.
Μετά την επιστροφή του Βαρσκέν άρχισε ισχυρή πίεση πάνω στη Σουσανίκη. Ο σύζυγός της απαιτούσε να επιστρέψει στο ανάκτορο, να δεχθεί την απόφασή του και να υποταχθεί στη νέα πίστη. Η Σουσανίκη απέρριπτε σταθερά κάθε τέτοια απαίτηση και δήλωνε ότι ποτέ δεν θα πρόδιδε τον Χριστό.
Η σταθερότητά της προκαλούσε την οργή του Βαρσκέν. Τη Σουσανίκη την έφεραν πίσω στο ανάκτορο με τη βία, τη χτύπησαν σκληρά και την εξευτέλισαν. Αργότερα της έβαλαν βαριές αλυσίδες και την έριξαν στη φυλακή. Ο συγγραφέας του βίου της αποδίδει με ιδιαίτερη ένταση τον σωματικό πόνο, την ταπείνωση και την αιχμαλωσία που υπέμεινε η αγία.
Αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων αυτών ήταν ο πνευματικός της, ο πρεσβύτερος Ιάκωβος, ο Ιάκωβος του Τσουρτάβι. Αυτός ακριβώς μας διέσωσε τη διήγηση του μαρτυρίου της Σουσανίκης και την πνευματική μορφή της. Γι' αυτό ο βίος της Αγίας Σουσανίκης δεν στηρίζεται μόνο σε παράδοση που διαμορφώθηκε αργότερα: το σπουδαιότερο μέρος της ιστορίας της το έγραψε ένας άνθρωπος άμεσα συνδεδεμένος με τα γεγονότα.
Η Αγία Σουσανίκη πέρασε περίπου έξι χρόνια στη φυλακή. Τα χρόνια αυτά δεν ήταν γι' αυτήν μόνο περίοδος βασάνων. Παρά τις σκληρές συνθήκες, προσευχόταν, νήστευε και διατηρούσε την ευγνωμοσύνη της προς τον Θεό. Σιγά σιγά η φυλακή της έγινε τόπος που έμοιαζε με πνευματικό κέντρο.
Πήγαιναν κοντά της κληρικοί, πιστοί, ασθενείς και άνθρωποι που ζητούσαν συμβουλή και παρηγοριά. Η Σουσανίκη τους ενθάρρυνε, τους ευλογούσε και τους καλούσε να μένουν πιστοί στον Χριστό. Στην εκκλησιαστική παράδοση συνδέονται με την προσευχή της και ιάσεις και άλλα θαυμαστά περιστατικά.
Μία από τις βαρύτερες δοκιμασίες γι' αυτήν ήταν η τύχη των παιδιών της. Ο Βαρσκέν προσπαθούσε να φέρει και τα παιδιά στην περσική πίστη και έτσι να ασκήσει ακόμη ισχυρότερη πίεση στη Σουσανίκη. Για μια μητέρα, το να βλέπει τα παιδιά της να απομακρύνονται από την πίστη ήταν ιδιαίτερος πόνος.
Παρ' όλα αυτά, η Σουσανίκη δεν επέτρεψε στον μητρικό πόνο να νικήσει την πιστότητά της στον Χριστό. Αυτή ακριβώς υπήρξε μία από τις βαρύτερες και συνάμα σπουδαιότερες πλευρές του μαρτυρίου της: βίωνε τον διωγμό όχι μόνο στο ίδιο της το σώμα, αλλά και με τη μορφή οικογενειακής τραγωδίας.
Στη διάρκεια της φυλάκισης η υγεία της χειροτέρευε σταδιακά. Οι βαριές αλυσίδες, οι ξυλοδαρμοί, το κρύο, οι κακές συνθήκες και τα πολύχρονα βάσανα εξασθένησαν το σώμα της, όμως η πνευματική της σταθερότητα δεν κλονίστηκε.
Όταν πλησίαζε ο θάνατος, συγκεντρώθηκαν κοντά στη Σουσανίκη κληρικοί και οι πιστοί που της ήταν αφοσιωμένοι. Τους ευλόγησε, τους κάλεσε να μένουν πιστοί στον Χριστό και παρέδωσε την ψυχή της στον Θεό. Γύρω στο 475, στο Τσουρτάβι, η Αγία Σουσανίκη τελείωσε μαρτυρικά την επίγεια ζωή της.
Στην αρχή ενταφιάστηκε στο Τσουρτάβι. Αργότερα, όταν άλλαξαν οι ιστορικές συνθήκες, τα ιερά της λείψανα μετακομίστηκαν στην Τιφλίδα. Η γεωργιανή εκκλησιαστική παράδοση συνδέει ιδιαίτερα τα ιερά λείψανα της Σουσανίκης με τον Ναό Γενεσίου της Θεοτόκου του Μετέχι, όπου η μνήμη της τελούνταν επί αιώνες με ιδιαίτερη τιμή.
Ο βίος της Αγίας Σουσανίκης έχει για τον πολιτισμό της Γεωργίας και μια άλλη, εντελώς ιδιαίτερη σημασία. Ο πνευματικός της και αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων, ο Ιάκωβος του Τσουρτάβι, περιέγραψε το μαρτύριό της στο έργο «Μαρτύριο της αγίας βασίλισσας Σουσανίκης», γνωστό ως «Το μαρτύριο της Σουσανίκης».
Το έργο αυτό θεωρείται το αρχαιότερο πρωτότυπο γεωργιανό λογοτεχνικό κείμενο που έχει φθάσει ως εμάς και βρίσκεται στην αρχή της ιστορίας της γεωργιανής γραμματείας. Δεν είναι μόνο αγιολογικό κείμενο: παρέχει μοναδικές πληροφορίες για την πολιτική, εκκλησιαστική, κοινωνική και οικογενειακή ζωή του Κάρτλι του 5ου αιώνα.
Η ιδιαίτερη δύναμη του «Μαρτυρίου της Σουσανίκης» βρίσκεται και στο ότι στο κείμενο η αγία παρουσιάζεται ως ζωντανός άνθρωπος. Βιώνει τον πόνο, την οικογενειακή τραγωδία, τη θλίψη για τα παιδιά της και το σωματικό μαρτύριο, παρ' όλα αυτά όμως δεν αλλάζει την απόφασή της. Γι' αυτό η ιστορία της διατηρεί, σχεδόν δεκαέξι αιώνες αργότερα, ιδιαίτερη συγκινησιακή δύναμη.
Το μαρτύριο της Σουσανίκης δείχνει επίσης καθαρά τη μεγάλη αντιπαράθεση εκείνης της εποχής. Από τη μια πλευρά στεκόταν η πολιτική εξουσία των Σασανιδών και η προσπάθεια διάδοσης του ζωροαστρισμού· από την άλλη, η επιθυμία των χριστιανικών λαών του Καυκάσου να διατηρήσουν την πίστη και την πνευματική τους ταυτότητα.
Με αυτή την έννοια, ο αγώνας της Σουσανίκης δεν ήταν μόνο οικογενειακή σύγκρουση. Η άρνησή της να δεχθεί τη θρησκευτική επιλογή του Βαρσκέν έγινε πράξη χριστιανικής ελευθερίας και υπεράσπισης της πίστης. Δεν είχε στρατό, πολιτική εξουσία ή μέσα για να αλλάξει την κατάσταση με τη βία. Τα μόνα της όπλα ήταν η πίστη, η προσευχή και η απόφαση να μην προδώσει τον Χριστό.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Γεωργίας τιμά τη μνήμη της Αγίας Σουσανίκης στις 28 Αυγούστου (10 Σεπτεμβρίου), κατά το παλαιό και το νέο ημερολόγιο. Την ημέρα αυτή η Εκκλησία θυμάται την αγία που επί χρόνια υπέμεινε φυλάκιση, ταπείνωση, χωρισμό από την οικογένειά της και σκληρά σωματικά βάσανα, δεν εγκατέλειψε όμως τη χριστιανική πίστη.
Σήμερα η Αγία Σουσανίκη παραμένει για την Εκκλησία της Γεωργίας ένα από τα ισχυρότερα παραδείγματα πίστης, υπομονής, σταθερότητας και ακλόνητης πιστότητας στον Χριστό. Η ζωή της έδειξε ότι η πνευματική νίκη δεν ανήκει πάντοτε στην εξωτερική εξουσία.
Ο Βαρσκέν είχε πολιτική δύναμη, στρατιωτικό κύρος και τη δυνατότητα να την τιμωρήσει σωματικά, τελικά όμως ισχυρότερη αποδείχθηκε η πίστη της φυλακισμένης Σουσανίκης. Της πήραν την ελευθερία, την οικογενειακή γαλήνη και τη ζωή, δεν μπόρεσαν όμως να της πάρουν αυτό που ήταν γι' αυτήν το πολυτιμότερο: την πιστότητα στον Χριστό.
Γι' αυτό το όνομα της Αγίας Σουσανίκης είναι αναπόσπαστο μέρος όχι μόνο της ιστορίας της Εκκλησίας της Γεωργίας, αλλά και της ιστορίας του γεωργιανού πολιτισμού και της γραμματείας. Αιώνες αργότερα το μαρτύριό της μας θυμίζει ακόμη ότι η αληθινή ελευθερία βρίσκεται στην εσωτερική επιλογή του ανθρώπου και ότι η πιστότητα στον Χριστό μπορεί να γίνει πολυτιμότερη ακόμη και από τη ζωή.
Ύμνοι της Αγίας Σουσανίκης
🎵 Απολυτίκιο
წამებისა გვირგვინითა შეიმკვე მეუღლისა შენისაგან, დედოფალო, წმიდაო შუშანიკ და წარმავალისა დედოფლობისა წილ მოიგე სუფევაჲ წარუვალი და აწ კადნიერად მდგეომარე ხარ წინაშე სიძისა შენისა, უკვდავისა ქრისტესა, მეოხ გვეყავ მაქებელთა შენთა, სანატრელო.
🎵 Κοντάκιο
დღეს მოხარული არს ერი ქართველთა ხსენებისა შენისათვის, დედოფალო, წმიდაო შუშანიკ, და ღვაწლთა შენთა სიმრავლისა მაქებელნი, ვითხოვთ ქრისტესაგან მეოხებითა შენითა სოფლისათვის მშვიდობასა და სულთა ჩუენთათვის დიდსა წყალობასა.

















